Çoğu satıcı yazılım seçerken üç şeye bakar: ekran güzel mi, kaç ödeme yöntemi var, fiyat ne? Bu üç soru satın alma kararını verdirir ama altı ay sonra yaşanacak sorunların hiçbirini önlemez. Çünkü gerçek sorunlar demoda görünmez; ilk yoğun kampanya gününde, ilk çift satış hatasında, ilk kur dalgalanmasında ve ilk bayi talebinde ortaya çıkar.
Bu yazıda anlatacağım 20 kriter, demo ekranında değil gerçek işletme gününde belirleyici olan maddeler. Bazıları teknik, bazıları ticari, bazıları da doğrudan lisans ve sahiplikle ilgili. Hepsini tek tek sorup cevap alırsan, yanlış bir e-pin scripti yüzünden altı ay kaybetme riskini neredeyse sıfıra indirirsin. Listeyi öncelik sırasına göre kurdum: ilk yedi madde pazarlık konusu değil.
Neden ekran güzelliğine bakarak karar vermek en pahalı hata?
Arayüz değiştirilebilir bir katmandır. Renk, yerleşim, font; hepsi CSS işidir ve bir hafta içinde yenilenebilir. Değiştirilemeyen şey veri modeli ve teslimat mimarisi. Stok tablosu tekil kilit desteklemiyorsa, teslim kaydı arşivlenmiyorsa, kur alanı ürün bazında tanımlanmıyorsa bunları sonradan eklemek yeni bir yazılım yazmak kadar zordur.
Bu yüzden demoyu incelerken gözünü vitrinden çekip yönetim tarafına odaklanmalısın. İyi bir dijital ürün satış yazılımı vitrinde sade görünür, panelde derinleşir. Tersi olan yazılımlar, yani vitrini şaşırtıcı ama paneli üç menüden oluşanlar, ilk ciddi hacimde seni yalnız bırakır.
İlk yedi madde: pazarlık konusu olmayan teknik zorunluluklar
1. İşlem bazlı stok kilidi. Aynı kodun iki müşteriye gitmesi imkânsız olmalı. Eşzamanlı iki siparişle test et. 2. Atomik teslimat. Ödeme onayı, kod ayırma ve siparişe yazma tek blokta olmalı; yarım sipariş oluşmamalı. 3. Değiştirilemez teslim arşivi. Stok satırı silinse bile siparişin teslim kaydı ayakta kalmalı. 4. Kod şifreleme ve maskeleme. Kodlar veritabanında açık durmamalı, günlüklerde maskeli görünmeli.
5. Görüntüleme günlüğü. Müşterinin kodu ne zaman, kaç kez, hangi cihazdan açtığı kayıtlı olmalı. 6. Ödeme referansı eşleştirmesi. Her teslimat, ödeme sağlayıcısının referans numarasıyla eşleşmeli. 7. Yeniden denenebilir kuyruk. Tedarikçi API'si düşerse sipariş kaybolmamalı, kuyrukta beklemeli ve otomatik yeniden denenmeli. Bu yedi madde bir e-pin satış scriptinin iskeletidir; biri eksikse diğer 13 maddeyi konuşmanın anlamı yoktur.
| # | Kriter | Nasıl Test Edilir | Önem |
|---|---|---|---|
| 8 | Ürün bazlı kur yönetimi | Bir ürünü dövize bağla, kuru değiştir | Kritik |
| 9 | Tedarikçi maliyet ve parti takibi | Bir kodu geriye doğru sorgula | Kritik |
| 10 | Bayi / toptan fiyat katmanı | İki farklı bayiye ayrı fiyat ver | Yüksek |
| 11 | Bakiye ve cüzdan sistemi | Yükleme, harcama, iade akışını dene | Yüksek |
| 12 | API çıkışı (bayiye satış) | Token üret, dışarıdan sipariş çek | Yüksek |
| 13 | Stok azaldı uyarısı | Eşiği düşür, bildirimi bekle | Orta |
| 14 | Kampanya ve kupon motoru | Kategori bazlı indirim kur | Orta |
Ticari tarafta hangi beş madde kârını doğrudan belirliyor?
8. Kur yönetimi en çok göz ardı edilen maddedir. Maliyeti dövizle alıp fiyatı sabit TL ile satarsan, kur hareket ettiğinde kârın sessizce erir. Ürün bazında dövize bağlanabilen, marj yüzdesiyle otomatik fiyat üreten bir yapı olmadan gerçek kârını asla bilemezsin. 9. Parti ve maliyet takibi bunun tamamlayıcısı: aynı ürünü farklı tarihte farklı maliyetle aldıysan, hangi partinin satıldığını bilmen gerekir.
10, 11 ve 12. maddeler yani bayi katmanı, cüzdan ve API çıkışı büyümenin anahtarıdır. Perakende satış doğrusal büyür; bayi satışı katlanarak. Ama bayi istediği anda ona özel fiyat, bakiye ve API veremezsen, o bayi başka bir satıcıya gider ve bir daha dönmez. Bu üç maddeyi "şimdilik gerekmez" diye erteleyen satıcıların ortak hikâyesi budur. Ciddi bir epin yazılım paketinde bu katman baştan hazır gelir; sen sadece fiyat kademesini tanımlarsın.
Satın alma sonrası pişmanlık sebeplerinin dağılımı
- Eksik altyapı, sonradan eklenemiyor 38%
- Lisans ve kaynak kodu kısıtı 27%
- Destek ve güncelleme yokluğu 22%
- Performans ve hosting sorunları 13%
Kimsenin sormadığı lisans ve sahiplik soruları neler?
15. Lisans kapsamı. Tek domain mi, alt domain dahil mi, test ortamı ayrı lisans mı? Bunu yazılı olarak sor. 16. Güncelleme politikası. Güncellemeler ne sıklıkla geliyor, ücretli mi, senin yaptığın özelleştirmeleri eziyor mu? 17. Veri taşınabilirliği. Yarın ayrılmak istersen ürünler, müşteriler ve teslim arşivini standart formatta dışa aktarabiliyor musun? Bu üçünün cevabı belirsizse, aslında yazılım almıyorsun, kiralıyorsun.
18. Destek kanalı ve süresi. Kampanya günü saat 22'de sistem tıkandığında kime ulaşacaksın? Yanıt süresi taahhüdü var mı? 19. Kurulum ve göç desteği. Mevcut ürün ve müşteri verini kim taşıyacak? 20. Performans sınırları. Aynı dakikada 200 sipariş geldiğinde ne oluyor? Bu soruya "sorun olmaz" diyen değil, sayı veren satıcıya güven. Pinova'nın bu maddelerde ne taahhüt ettiğini özellikler sayfasında, paket bazlı karşılığını fiyat bölümünde bulabilirsin.
İki tarayıcı sekmesi aç, aynı ürünün son kalan kodunu aynı saniyede iki farklı hesapla satın almayı dene. İkisi de başarılı olursa o yazılımı listeden çıkar; stok kilidi yok demektir.
Bu 20 maddeyi tek oturumda nasıl puanlarsın?
Liste uzun görünüyor ama pratikte tek bir demo oturumunda bitirilebilir. Yöntem şu: ilk yedi maddeyi geçer/geçmez olarak işaretle, ara yok. Bir tanesi geçmezse o adayı eleme. Kalan 13 maddeyi 1-5 arası puanla ve ticari maddelere (8-12) iki kat ağırlık ver, çünkü bunlar doğrudan kâra dokunuyor.
Sonuçta elinde iki üç adayın karşılaştırmalı tablosu olur. Deneyimim şu: bu yöntemle puanlayan satıcıların yüzde 80'i ilk bakışta en "güzel" bulduğu adayı seçmiyor. Çünkü güzellik puanlanabilir maddelerin sadece birini etkiliyor. Doğru e-pin yazılımı kararı, vitrinin değil altyapının kararıdır. Aşağıdaki kontrol listesini yanına al ve her adayı aynı soruların karşısına oturt.
| Alan | Soru | Kabul Eşiği | Ağırlık |
|---|---|---|---|
| Teslimat | Atomik ve kanıtlı mı | Geçer/Geçmez | Eleme |
| Stok | İşlem bazlı kilit var mı | Geçer/Geçmez | Eleme |
| Güvenlik | Kod şifreli ve maskeli mi | Geçer/Geçmez | Eleme |
| Ticari | Kur, maliyet, bayi katmanı | En az 4/5 | x2 |
| Ölçek | API çıkışı ve cüzdan | En az 3/5 | x2 |
| Lisans | Kapsam ve veri taşınabilirliği | Yazılı taahhüt | x1,5 |
| Destek | Yanıt süresi taahhüdü | Net saat | x1,5 |
| Arayüz | Mobil ve hız | En az 3/5 | x1 |
20 maddenin kaçını bugünkü panelin geçiyor?
Listeyi eline al, mevcut yapını puanla. Eleme maddelerinden birinde takılıyorsan sorun büyümeden çözülür.
20 kriterin hepsi her satıcı için gerekli mi?
İlk yedi madde herkes için zorunlu. Bayi, API ve cüzdan gibi maddeler bugün gerekmese de altyapıda hazır olması, büyüme anında göç zorunluluğunu ortadan kaldırır.
Ucuz bir scriptle başlayıp sonra geçiş yapsam olur mu?
Olur ama bedeli genelde tahmin edilenden yüksek. Taşınamayan en değerli veri teslim arşivi ve müşteri-kod eşleşmesidir; bu kayıp geri gelmez.
Kaynak kodu verilmesi şart mı?
Şart değil ama lisans kapsamının ve veri dışa aktarımının yazılı olması şart. Asıl risk kod erişimi değil, verinin rehin kalmasıdır.
Performansı demoda nasıl ölçebilirim?
Tek başına tıklayarak ölçemezsin. Satıcıdan eşzamanlı sipariş kapasitesini sayıyla sor ve mümkünse aynı ürün üzerinde çift sekme testi yap.
Bu 20 maddeyi bir kez ciddiyetle uyguladığında, yazılım seçimi his meselesinden çıkıp ölçülebilir bir karara dönüşür. Listeyi yanına alıp adayları tek tek denemek, altı ay sonra yaşayacağın her sorunu bugün bir saate sığdırmak demektir. Eleme maddelerini gerçek bir panelde denemek istersen canlı demo üzerinde çift sekme stok testini ve teslim kaydı kontrolünü kendi elinle yapabilirsin.