Item satış scripti ve pazar yeri scripti ile çok satıcılı item pazarı kurarken emanet, teslimat ve komisyonu nasıl kurarsın?

Çoğu kişi, item satış scripti kurmanın işin en zor kısmı olduğunu sanır: tema seçilir, ödeme altyapısı bağlanır, birkaç satıcı davet edilir ve pazar kendiliğinden dönmeye başlar. Ama çok satıcılı bir item pazarında asıl mesele yazılımı kurmak değildir. Asıl mesele, paranın kimde, ne kadar süre ve hangi koşulla bekleyeceğini baştan net biçimde tanımlamaktır. Alıcı ödemeyi yaptığı anda para satıcıya geçerse, teslim edilmeyen ilk item ile birlikte sitenin itibarı da gider.

Bu yazıda bir pazar yeri scriptinin üç omurgasını, yani emanet, teslimat ve komisyon mekaniğini somut senaryolarla ele alacağız. Örnekleri epinsoft'un çok satıcılı pazar yeri scripti olan Pazarova üzerinden anlatıyorum; çünkü bu kararların hepsi orada admin panelinden ayarlanan alanlar olarak karşına çıkıyor. Yazının sonunda, kendi item pazarını açmadan önce hangi ayarı nasıl vereceğini ve hangi sırayla ilerleyeceğini biliyor olacaksın.

Item pazarı neden tek satıcılı bir e-pin mağazasından farklı kurulur?

Tek satıcılı bir mağazada, örneğin epinsoft'un kardeş ürünü Pinova ile kurulan bir e-pin sitesinde, satıcı sensin. Stoğu sen yönetirsin, teslimatı sen yaparsın, sorun çıkarsa muhatap yine sensin. Çok satıcılı bir item pazarında ise rolün değişir: artık satıcı değil, hakemsin. Üyeler kendi ilanlarını yayınlar; oyun eşyası, oyun hesabı, oyun parası ya da e-pin satarlar. Sen her satıştan komisyon alırsın.

Bu model sana stok riski taşımadan geniş bir ürün yelpazesi sunar, ama yeni bir risk türü getirir: iki yabancı arasında güven kurmak. Bir alıcı, hiç tanımadığı bir satıcıdan 500 TL'lik (örnek tutar) bir kılıç satın alırken parasının güvende olduğunu bilmek ister. Satıcı da itemi teslim ettikten sonra parasını alacağından emin olmak ister. İyi bir item satış scripti bu iki kaygıyı aynı anda çözmek zorundadır. Pazarova'da bunu üç katman çözer: zamana bağlı emanet, durum bazlı teslimat takibi ve uyuşmazlık paneli.

Emanet sistemi parayı gerçekte nasıl korur?

Pazarova'da alıcının ödediği para satıcıya hemen geçmez. Bir emanet süresi boyunca bekler. Otomatik teslimatlı ve e-pin ilanlarında bu süre varsayılan olarak 1 gün, manuel teslimatlı ve hesap ilanlarında 3 gündür. Admin bu süreleri 0 ile 30 gün arasında kendi pazarına göre ayarlayabilir. Alıcı siparişi onaylarsa ya da süre dolarsa tutar, satıcının cüzdanına çekilebilir bakiye olarak geçer.

Burada önemli bir ayrıntı var: çift bakiye yapısı. Her kullanıcının bir harcanabilir bakiyesi, bir de çekilebilir bakiyesi bulunur. Harcanabilir bakiye site içinde alışverişte kullanılır; çekilebilir bakiye ise satıcının satışlardan kazandığı ve emanetten çıkmış paradır. Bu ayrım, emanetteki paranın yanlışlıkla çekilmesini önler ve muhasebeni sadeleştirir.

Somut bir senaryo düşünelim. Satıcı Mert, bir MMORPG hesabını 1.200 TL'ye (örnek) listeliyor. Alıcı ödemeyi yapıyor, Mert hesap bilgilerini teslim ediyor. Alıcı ertesi gün giriş yapıp her şeyin yolunda olduğunu görüyor ve onay veriyor. Para o anda Mert'in çekilebilir bakiyesine geçiyor. Alıcı onay vermeyi unutursa 3 günlük süre dolduğunda aynı şey otomatik olarak gerçekleşiyor. Mert'in parası boşlukta kalmıyor, alıcı da kontrol için zaman kazanıyor.

Teslimat durumları uyuşmazlığı nasıl önler, çıkarsa nasıl çözer?

Emanet tek başına yetmez; paranın ne zaman serbest kalacağını belirleyen şey teslimatın hangi aşamada olduğudur. Pazarova'da her sipariş dört durumdan birindedir: manuel teslim bekliyor, teslim edildi, alıcı onayladı ve uyuşmazlık. Bu durumlar hem alıcıya hem satıcıya hem de sana aynı resmi gösterir. "Item geldi mi, gelmedi mi" tartışması, sistemin kaydettiği duruma bakılarak başlar.

Manuel teslimatta bir güvenlik ağı daha var: satıcı süre içinde teslimat yapmazsa sipariş otomatik olarak iade edilir. Yani alıcı, cevap vermeyen bir satıcıyla günlerce uğraşmaz. Senin de her geciken sipariş için elle müdahale etmen gerekmez.

Bir anlaşmazlık çıktığında ise admin uyuşmazlık paneli devreye girer. Bu panelde iki karar seçeneğin vardır: tutarı alıcıya iade etmek ya da satıcıya serbest bırakmak. Her karara bir not ekleyebilirsin. Örneğin "satıcı teslim ekran görüntüsü paylaştı, alıcı 48 saat yanıt vermedi" gibi bir not, ileride aynı kullanıcılarla tekrar karşılaştığında işini kolaylaştırır. Bu notlar zamanla senin iç politika arşivine dönüşür.

Yukarıdaki dağılım gerçek bir veri değil, planlama için kullanabileceğin bir örnek. Önemli olan fikir şu: ilan tiplerinin karışımı, emanet sürelerini ve uyuşmazlık yükünü doğrudan belirler. Hesap ilanı oranı yüksek bir pazarda daha uzun emanet ve daha sık uyuşmazlık incelemesi beklemelisin.

Komisyonu sabit mi tutmalısın, kademeli mi?

Sabit komisyon basittir ama büyük satıcıyı pazarında tutmakta zorlanırsın. Pazarova'da satıcı seviyeleriyle kademeli komisyon kurabilirsin. Örnek bir kurulumda Bronz seviye %10, Gümüş %7, Altın %5 komisyon öder ve satıcı satış hacmi arttıkça otomatik olarak üst seviyeye yükselir. Hesap basit: 1.000 TL'lik bir satışta Bronz satıcıdan 100 TL, Altın satıcıdan 50 TL komisyon alırsın. Altın satıcıdan birim başına daha az kazanırsın, ama o satıcı sana çok daha fazla hacim getirir ve rakip bir siteye geçmek için nedeni azalır.

Komisyonun yanında satıcıyı güçlendiren iki araç daha var. Satıcı kuponları ile satıcı kendi indirimini tanımlar ve bu indirim yalnızca o satıcının ürünlerine uygulanır; senin marjın başka mağazaların kampanyalarından etkilenmez. Maliyet ve kâr takibi ise satıcının her ilan için maliyetini girmesini sağlar. Bu maliyet yalnızca satıcıya ve admine görünür, alıcı görmez. Satıcı hangi itemde gerçekten kazandığını, hangisinde komisyon sonrası zarar ettiğini görür ve fiyatını buna göre ayarlar.

Büyük satıcıları ve güvenilir alıcıları pazarına nasıl çekersin?

Ciddi satıcılar yüzlerce ilanı elle yönetmek istemez. Pazarova'nın satıcı REST API'si ile satıcı kendi ürünlerini, siparişlerini ve bakiyesini kendi sistemlerinden yönetebilir. Buna ek olarak imzalı webhook bildirimleri gönderilir: order.paid, order.delivered, order.confirmed, order.disputed ve order.refunded. Örneğin bir satıcı, order.paid bildirimi geldiğinde kendi stok sisteminden kodu otomatik çekip teslim edebilir. İmza sayesinde bildirimin gerçekten senin pazarından geldiğini doğrular.

Alıcı tarafında güveni görünür kılan araçlar ise mağazalar sayfası, satıcı puanları ve yorumlardır. Yeni bir alıcı, satın almadan önce satıcının geçmiş değerlendirmelerine bakar. İlan öne çıkarma (doping) ise satıcılara görünürlük satın alma imkânı verir ve sana komisyon dışında ikinci bir gelir kalemi açar.

Lansmanın ilk haftalarında ilan onay modunu açmanı öneririm. Bu mod açıkken ilanlar admin onayından sonra yayına girer. Kategorilerin ve fiyatlandırmanın oturduğundan emin olduğunda modu kapatıp akışı hızlandırabilirsin.

Kurulumdan önce hangi adımları sırayla tamamlamalısın?

Pazarova lisanslı bir yazılımdır ve kendi sunucuna kurulur; 1 domain için 1 lisans geçerlidir. Bu, verinin ve kullanıcı tabanının sende kalması demek. Kurulumdan sonra ayarları rastgele değil, şu sırayla yapmanı öneririm: önce hangi ilan tiplerini kabul edeceğine karar ver, ardından her tip için emanet süresini belirle, sonra komisyon kademelerini tanımla, en son uyuşmazlık sürecinde hangi kanıtları isteyeceğini yazılı bir politikaya dök. Özelliklerin tam listesini özellikler bölümünde, lisans seçeneklerini fiyat bölümünde görebilirsin. Item pazarı fikrini daha geniş bir çerçevede değerlendirmek istersen çok satıcılı pazar yeri scripti sayfası iyi bir başlangıç olur.

Özetle, bir item satış scripti seçerken tasarımdan önce emanet sürelerine, teslimat durumlarına ve komisyon kademelerine bak; pazarının güveni bu üç ayarın üzerine kurulur. Bu akışın panelde nasıl göründüğünü kendi gözünle görmek için canlı demo